donderdag 15 maart 2018

Samen krijgen we de markt wel klein

Hoewel de politiek erin blijft geloven, is vrije marktwerking in de publieke sector  zelden een succes. Maar er is hoop. We kunnen als burgers het tij keren. Recent verscheen een boek: “Er zijn nog 17 miljoen wachtenden voor u, over dertig jaar marktwerking in Nederland”.


Het spoor

Om marktwerking op het spoor mogelijk te maken, werd het spoor gesplitst in aparte bedrijven voor vervoer (NS) en spoorbeheer (ProRail). Marktwerking, zo was de gedachte, zou het spoor juist goedkoper, beter en efficiënter maken. Waar machinisten en stationschefs voor de splitsing desnoods zelf met gasbranders wissels ontdooiden, is dat sinds de splitsing niet langer toegestaan.

Omwille van het politieke ideaal van een open spoormarkt, is een organisatorische puinhoop gecreëerd waarin het spoorpersoneel onmachtig is de winterchaos te bestrijden.


Privatisering

Sinds eind jaren tachtig (vorige eeuw) hebben we in Nederland maar liefst 186 overheidsdiensten verzelfstandigd, waaronder NS en ProRail. Daarbovenop zijn nog eens 63 publieke diensten geprivatiseerd. Maar de belofte van goedkoper en beter, werd zelden waargemaakt.

Ondernemerschap

Een directeur van een ziekenhuis moest verpleegkundigen ontslaan om voldoende budget vrij te kunnen maken om extra administratief personeel aan te nemen. Die extra boekhouders waren nodig om te kunnen bewijzen dat zijn budget besteed werd aan nuttige zorg voor zijn patiënten.
Er zijn duizenden producten en diensten die zich perfect lenen voor de vrije markt. Mannen als Gerard Heineken, Anton Philips en Albert Heijn hadden geen aansporing van de overheid nodig om zich te storten op de productie van bier, lampen en de handel in voedsel.

Politiek en bestuurders

Politieke leiders zijn de afgelopen dertig jaar gaan geloven dat we de overheid niet langer nodig hebben om publieke diensten te runnen. Maar de belangrijke les is dat het ideaal van vrije marktwerking in de publieke sector meestal spaak loopt op praktische details.

In plaats van publieke diensten efficiënter te maken, werkt het marktdenken bureaucratie juist in de hand en nemen de kosten toe.


Ideologische luiheid

Neem het huidige regeerakkoord. De oplossing van Rutte-III om de problemen met marktwerking op het spoor op te lossen, is het introduceren van meer marktwerking op het spoor. Een mogelijke verklaring voor de onwil van een meerderheid in ons parlement om de standpunten over marktwerking in de publieke sector aan te passen ligt in effectief lobbywerk van bedrijven die goed verdienen aan marktwerking in de publieke sector.

Maar de onwil van politici om hun standpunten aan te passen aan de realiteit, wordt bovenal ingegeven door 'ideologische luiheid'.


Hoopvol

Een meerderheid van onze politici mag dan nog onwillig zijn om afstand te nemen van het idee dat de markt beter in staat is publieke diensten te runnen dan de overheid, ze zijn wel gevoelig voor concrete wensenlijstjes van burgers met een brede achterban. In het voorjaar van 2015 ging een groepje boze huisartsen naar het ministerie van Volksgezondheid met eisen waar geen zinnig mens tegen kon zijn. Ze wilden minder bureaucratie, om meer tijd te hebben voor hun patiënten. Bijna driekwart van de Nederlandse huisartsen stond achter de petitie.

De huisartsen mengden zich niet in het ideologische debat over zin en onzin van marktwerking in de publieke sector. Ze vroegen simpelweg om meer tijd om te kunnen zorgen voor hun patiënten.


Acties
We zullen onze diensten weer terug moeten grijpen. In navolging van activisten als protesterende huisartsen, moeten meer burgers die worstelen met de gevolgen van doorgeschoten marktwerking de handen ineenslaan. Samen keren we het tij. De bal ligt bij ons.


Bron: De Volkskrant; 16 februari 2018