zondag 18 februari 2018

Verzuurde bodem en verzuurde relaties

De recente fraudezaak in de melkveehouderij is meer dan een incident. Het is een symptoom van een falend landbouwmodel. Daar kunnen we niet alleen de boeren de schuld van geven. ‘Ons model is op. Het is over.’


LTO

Marc Calon sprak duidelijke woorden. Frauderen met koeien is ‘ontzettend onprofessioneel, asociaal en vreselijk dom’, zei hij, als voorzitter van LTO Nederland. Al gaat het om een groot deel van alle bedrijven in Nederland, wat Calon betreft mogen ze direct uit de LTO worden gekieperd.

Fraude

Het is wel heel makkelijk om met de vinger te wijzen naar die domme, slechte boer die wéér heeft gefraudeerd.

Deze fraude, en ook de bermfraude, en de mestfraude, en alle andere vormen van fraude die zijn ontdekt en misschien ook nog niet zijn ontdekt, zijn signalen dat het hele model erachter in zijn voegen kraakt. 

Het is allemaal vast heel asociaal, onprofessioneel en dom. Maar is het gek?

Stad en platteland

Qua afstand is het niet zo ver, maar cultureel gezien gaapt er een diepe kloof tussen stad en platteland. Wie het Brabantse land in draait komt in een andere wereld. Een wereld van eigenwijze kolonisten, die hier honderd jaar geleden kwamen om de hei te cultiveren. Ze stichtten dorpen in de Peel, met allemaal een kerk in het midden en daaromheen boerderijen. De boeren die zich hier vestigden konden het niet hebben van rijke grond en natte weilanden. Hier moesten ze slim zijn, en creatief. Het is geen toeval dat dit gebied tegenwoordig de helft van alle Nederlandse varkens levert. Hier zitten de succesvolle geiten- en nertsbedrijven. Hier zitten ook de stallenbouwers die de hele wereld van Nederlandse kennis en technieken voorzien.

Regels

Boer Verstraten moet verplicht een deel van zijn mest afvoeren, tegen betaling uiteraard. En wat hij vervolgens tekortkomt, moet hij aanvullen met dure kunstmest. Het is absurd. Dierlijke mest is veel beter voor de bodem. Het is het gevolg van politieke keuzes, die ver weg worden gemaakt, als compromis tussen uiteenlopende landen, belangen, regio’s en sectoren, met daarbij de lobby van de kunstmestindustrie. Het is niet gek dat er bij veel boeren absoluut geen draagvlak is voor regels.’

Groot, groter grootst

Dit gebeurt allemaal tegen de achtergrond van een dramatische race to the bottom. Van heel veel kleine boeren zijn we op weg naar een handjevol grote, en ieder jaar moeten velen de sleutels van hun levenswerk inleveren. Het werk is zwaar, de financiële inzet is hoog, maar de marges zijn minimaal. Boeren zijn geen ondernemers, het zijn hard werkende leveranciers van massagoederen.

Het DNA van de Nederlands boer

‘Nooit meer hongerwinter’, zei Sicco Mansholt, de vader van het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid, en hij gaf boeren premies en minimumprijzen. Dankzij de reststromen uit de Rotterdamse haven, de sojaschroot en de palmpitten, had Nederland goedkoop veevoer. En met kunstmest konden ook de natuurlijke barrières worden geslecht. Zo is het in het DNA gekomen van de Nederlandse boer: hoe meer, hoe beter.

Gevecht naar het einde

Alleen de sterksten, die het allergoedkoopst kunnen leveren, blijven staande. De rest moet stoppen. Maar voor een boer is zijn bedrijf zijn levenswerk. Een boer zal er alles aan doen om niet te stoppen. Uitbreiden, nieuwe schulden aangaan, alles beter dan stoppen. Het is een race to the bottom.

Grote verandering

Iedereen is het ermee eens: er moet echt een transformatie komen, het systeem is volledig vastgelopen. Het is echt cruciaal dat we de lange termijn doelstellingen vastzetten. We moeten de kaders afspreken vanuit de maatschappelijke waarden, ons kapitaal. Klimaatverandering stoppen? Dan wordt het doel dat we in 2040 geen fossiele brandstoffen meer gaan gebruiken. Maar ook gezonde bodems, natuurbehoud, schone lucht, water, noem maar op. Die doelen moeten we vastleggen.

Meer lezen?

Dit waren enkele citaten uit een artikel dat het waard is volledig gelezen en besproken te worden door alle betrokkenen, inclusief de nieuwe leden van gemeenteraden uit zuidoost Brabant en noord Limburg. Daar zal de verandering enorm zijn. Gemeenteraden moeten zich voorbereiden en gaan sturen.


Bron: De Groene Amsterdammer; 14 februari 2018