zondag 14 januari 2018

Komt de gekozen burgemeester er aan?

Al meer dan veertig jaar wordt erover gedebatteerd, één keer was de gekozen burgemeester héél dichtbij. In vrijwel alle Europese landen bestaat hij al decennia, maar niet in Nederland. De grondwetswijziging die nodig is voor een gekozen burgemeester komt volgende week in de Tweede Kamer.


Tweede Kamer

Komende week bespreekt de Tweede Kamer een grondwetswijziging die de weg vrij maakt voor een gekozen burgemeester. In de Tweede Kamer is er een meerderheid. De Eerste Kamer moet ook nog akkoord gaan. En daarna moet nog bedacht worden of de burgemeester straks gekozen wordt door de gemeenteraad, of via rechtstreekse verkiezingen. Kabinet en parlement moeten daar apart over beslissen.

De kiezer

De kiezer wil het al jaren, blijkt steeds uit enquêtes. Diezelfde kiezer stemt lokaal  al lang niet meer op landelijke middenpartijen. Toch blijven die wel de hofleverancier van burgemeesters, maakte de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bekend.  Meer dan twee derde van de burgemeesters komt nog altijd van VVD, CDA en PvdA. Bovendien is tachtig procent daarvan man, terwijl vooral lokale partijen vrouwen leveren.

Politiek

D66 is principieel voorstander van de directe burgemeestersverkiezing. Een kwestie van democratie zegt Tweede Kamerlid Rob Jetten: „De rol van de burgemeester is politieker geworden, hij is uithangbord en gezicht van de gemeente. Dan moet je hem ook rechtstreeks kunnen kiezen.” VVD en CDA houden zich op de vlakte.

Burgemeesters

De meeste burgemeesters  zitten helemaal niet te wachten op een rechtstreeks mandaat van het volk. Uit een enqûete van Nieuwsuur in oktober vorig jaar bleek dat maar één op de tien burgemeesters ervóór is. PvdA en GroenLinks willen een door de gemeenteraad gekozen burgemeester, waar ook CDA-leider Buma zich in het verleden voor uitsprak.

De praktijk

Voorstanders van de benoemde burgemeester voeren aan dat de gemeenteraad tegenwoordig in de praktijk al zelf bepaalt wie de nieuwe burgemeester wordt. Een vertrouwenscommissie draagt twee kandidaten voor, waarna de raad in een ‘geheime stemming’ beslist.  Deze procedure heeft een einde gemaakt aan de benoemingen door politiek handjeklap in Den Haag.

Bedenkingen

Kan een gekozen burgemeester wel een verbindende, niet-politieke rol blijven vervullen? Zijn komst zou leiden tot een verbouwing van de gehele lokale democratie. De kans is groot dat Rutte III zal proberen de kwestie voor zich uit te schuiven.

Andere verandering

Als je de gekozen burgemeester invoert, moet je hem zijn eigen team met wethouders laten samenstellen en tegelijk met de raad om de vier jaar laten kiezen. Dan krijg je echt dualisme en meer politieke spanning, waarbij de raad het bestuur kritisch volgt. De kiezer kan een burgemeester dan na vier jaar wegsturen.


Bron: NRC.nl; 12 januari 2018